Ikona szukaj

Kometa Halleya jako pierwsza kometa krótkookresowa

Kometa Halleya jest pierwszą zidentyfikowaną kometą krótkookresową (której okres orbitalny jest krótszy niż 200 lat), a jej oficjalna nazwa to 1P/Halley. Jest ona widoczna z Ziemi co 75–76 lat i jest jedyną znaną kometą krótkotrwałą, która jest regularnie widoczna gołym okiem z Ziemi. Ostatnio pojawiła się 1986 roku, a następnym razem będzie można ją obserwować w połowie 2061 roku (kometa dotrze do aphelium w grudniu 2023 r., po czym ponownie zacznie zbliżać się do Słońca).

Okresowe powroty komety były obserwowane i rejestrowane przez astronomów na całym świecie od co najmniej 240 r p.n.e., ale dopiero w 1705 roku angielski astronom Edmond Halley zrozumiał, że była to jedna kometa, która co kilkadziesiąt lat pojawiała się ponownie.

Podczas swojego pojawienia się w 1986 r. kometa Halleya stała się pierwszą kometą szczegółowo obserwowaną przez sondę kosmiczną. Sonda dostarczyła pierwszych danych obserwacyjnych na temat struktury jądra komety i mechanizmu tworzenia się komy (pyłowo-gazowa "atmosfera" o zazwyczaj kulistym kształcie, otaczająca jądro komety i powstająca w miarę zbliżania się do Słońca pod wpływem jego promieniowania) i ogona. Obserwacje te potwierdziły wiele hipotez dotyczących budowy komet, w szczególności model "brudnej kuli śnieżnej", który prawidłowo przewidywał, że kometa będzie składać się z mieszaniny wody, dwutlenku węgla i amoniaku - oraz pyłu. Powierzchnia komety jest w dużej mierze złożona z pylistych, nielotnych materiałów i tylko niewielka jej część jest oblodzona. Gdy kometa zbliża się do Słońca, zwiększa się jej prędkość oraz pozbywa się ona gazów i pyłów, które ciągną się za nią w postaci podwójnego warkocza, którego długość wynosi dziesiątki milionów kilometrów.

Założenia stworzone przez Isaaca Newtona, a dotyczące komet była nieprecyzyjne. Chociaż podejrzewał, że dwie komety, które pojawiły się kolejno w 1680 i 1681 roku, były tą samą kometą przed i po okrążeniu Słońca, nie był w stanie całkowicie dopasować tego do odkrytych i opisanych przez siebie praw. Przyjaciel, redaktor i wydawca Newtona, Edmond Halley, wykorzystał nowe prawa Newtona do obliczenia grawitacyjnego wpływu Jowisza i Saturna na orbity komet. Po sporządzeniu listy 24 obserwacji komet obliczył, że elementy orbity komety, która pojawiła się w 1682 roku, były prawie takie same jak dwóch komet, które pojawiły się w 1531 i 1607 roku. Halley doszedł w ten sposób do wniosku, że wszystkie trzy komety były w rzeczywistości tym samym obiektem, który powracał co około 76 lat (od tego czasu ustalono, że okres ten waha się od 74 do 79 lat). Przewidział jej powrót na 1758 r. i przewidywanie to okazało się słuszne, chociaż widziano ją dopiero 25 grudnia 1758 r. Przeszła przez peryhelium dopiero 13 marca 1759 r. - przyciąganie Jowisza i Saturna spowodowało opóźnienie o 618 dni. Był to pierwszy potwierdzony przypadek, go cokolwiek innego niż planety okrążyło Słońce. Był to również jeden z najwcześniejszych udanych testów fizyki newtonowskiej. Kometa została po raz pierwszy nazwana na cześć Halleya przez francuskiego astronoma Nicolasa-Louisa de Lacaille w 1759 roku.

Jej orbita jest eliptyczna. Peryhelium, punkt na orbicie komety znajdujący się najbliżej Słońca, znajduje się w odległości zaledwie 0,6 jednostki astronomicznej (pomiędzy orbitami Merkurego i Wenus). Jej aphelium, czyli najdalsza odległość od Słońca, to 35 AU (mniej więcej odległość Plutona). Co jest niezwykłe w Układzie Słonecznym, orbita komety jest wsteczna - krąży wokół Słońca w kierunku przeciwnym do ruchu planet - zgodnie z ruchem wskazówek zegara.

W 1989 roku przeprowadzono badania, które wykazały, dynamika komety była chaotyczna i nieprzewidywalna na przestrzeni stuleci. Jedne z najnowszych prac naukowych sugerują, że kometa Halleya wyparuje lub rozpadnie się na dwie części w ciągu następnych kilkudziesięciu tysięcy lat lub zostanie wyrzucony z Układu Słonecznego w ciągu kilkuset tysięcy lat. Obserwacje D. W. Hughesa sugerują, że masa jądra komety zmniejszyła się o 80-90% w ciągu ostatnich 2000-3000 okrążeń. Przelatując w pobliżu Słońca kometa traci każdorazowo około 150 milionów ton swojej materii.

Misje statków kosmicznych Vega i Giotto pozwoliły naukowcom poznać strukturę powierzchni komety Halleya. Pomimo ogromnych rozmiarów komy jądro komety jest stosunkowo małe i ma nieregularny kształt przypominający ziemniak o wymiarach 15×8×8 km. Jego masa jest również stosunkowo niewielka, około 2,2–1014 kg. Chociaż szczegółowe obrazy uzyskane podczas misji kosmicznych ukazują tylko około 25% powierzchni jądra komety, pokazują one niezwykle złożoną topografię ze wzgórzami, wgłębieniami, grzbietami i co najmniej jednym kraterem.

Już w średniowieczu Europa i Chiny zaczęły tworzyć katalogi dawnych obserwacji komet, które nazywane są kometografią. Kometografia okazała się bardzo pomocna w identyfikacji okresowych komet. Informacje o pojawieniu się komety Halleya można znaleźć w kronikach historycznych różnych ludów. W 240 p.n.e. r. miała miejsce pierwsza wiarygodna obserwacja komety, jej opis znajduje się w pracy starożytnego chińskiego historyka Sima Qian. Pojawienie się komety Halleya kilkukrotnie zbiegało się w czasie z istotnymi wydarzeniami historycznymi, a jej widok był dla wielu ówczesnych obserwatorów istotnym znakiem. Została ona uwieczniona m.in. na słynnej tkaninie z Bayeux.

Słynny amerykański pisarz Mark Twain napisał w 1909 roku: "Przyszedłem na świat w 1835 roku wraz z kometą Halleya. W przyszłym roku znów będzie ona widoczna i spodziewam się, że odejdę wraz z nią. Gdyby tak się nie stało, przeżyłbym największe rozczarowanie swego życia. Wszechmogący niewątpliwie powiedział: Te dwa nieobliczalne wybryki natury przyszły razem i razem odejdą". I tak się stało: urodził się 30 listopada 1835 r., dwa tygodnie po minięciu peryhelium przez kometę i zmarł 21 kwietnia 1910 r., dzień po następnym peryhelium.

Źródło:

02.04.2021

Monika

©Planeta Mars 2021