Ikona szukaj

Obiekty Herbiga-Haro.

Obiekty Herbiga-Haro należą do kategorii mgławic, są one widoczne w obrębie lub na krawędzi obszarów powstawania gwiazd. Powstają, gdy zjonizowany gaz, wyrzucany w postaci dżetów na bieguny formujących się gwiazd, zderza się z bardziej gęstymi obłokami gazu i pyłu z prędkością ponaddźwiękową. Fale uderzeniowe powstałe w ten sposób wzbudzają atomy gazu, który zapala się. Szacuje się, że zjawiska te mają stosunkowo krótki czas trwania: istnienie obiektów HH wynosi kilkadziesiąt lub co najwyżej kilkaset tysięcy lat, pod koniec których rozpraszają się w ośrodku międzygwiezdnym pod wpływem działania wiatru wytwarzanego przez nowo powstałe gwiazdy.

Pierwszym, który zbadał ten rodzaj obiektu niebieskiego, był S. W. Burnham, ale to podążający za nim astronomowie zdali sobie sprawę, że jest to szczególny rodzaj mgławicy emisyjnej. Na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych ubiegłego wieku zjawiska te zostały szczegółowo zbadane przez G. H. Herbiga oraz G. Haro; dwaj naukowcy, którym obiekty te zawdzięczają nazwę, rozpoznali je jako zjawiska związane z powstawaniem nowych gwiazd.

Obiekty Herbiga-Haro po raz pierwszy zaobserwował pod koniec XIX wieku amerykański astronom Sherburne Wesley Burnham. Naukowiec, kierując teleskop obserwatorium Licka w stronę gwiazdy T Tauri, zauważył małą mgławicę związaną z gwiazdą. Ale Burnham nie zastanawiał się nad tym długo i odrzucił obiekt, klasyfikując go jako normalną mgławicę emisyjną, nazwaną na jego cześć Mgławicą Burnhama. Później odkryto, że T Tauri była bardzo młodą i ekstremalnie zmienną gwiazdą. Około pięćdziesiąt lat później odkryto inne podobne mgławice; astronomowie zdali sobie wtedy sprawę, że mają do czynienia z konkretnym typem mgławicy emisyjnej. Pierwszymi astronomami, którzy szczegółowo badali obiekty HH, byli na przełomie lat 40. i 50. Amerykanin George Herbig (z obserwatorium Licka) i Meksykanin Guillermo Haro (z obserwatorium Tonantzintla) niezależnie od siebie. Odkryte przez Herbiga i Haro obiekty są oddalone od siebie o około rok świetlny; znajdują się one symetrycznie przeciwnie wzdłuż osi rotacji młodej gwiazdy.

Z czasem potwierdzono hipotezę, że obiekty Herbiga-Haro powstają w wyniku zderzenia materii wyrzuconej przez młode gwiazdy. Na początku lat 80. zrozumiano, że wyrzucany materiał, z którego składa się obiekt, jest silnie skolimowany, tj. skoncentrowany w dżetach, których cząstki poruszają się niemal idealnie równolegle. W latach dziewięćdziesiątych decydującą rolę odegrał Teleskop Hubble'a, a ostatnio także Kosmiczny Teleskop Spitzera; dzięki tym dwóm orbitującym teleskopom odkryto, że tworzenie podobnych dżetów jest zjawiskiem typowym dla ostatnich faz powstawania gwiazd.

Uważa się, że utrzymywaniu materii w dżetach sprzyjają linie pola magnetycznego gwiazd. Temperatura w obiektach HH wynosi od 8000 do 12 000 K, podobnie jak w innych mgławicach zjonizowanych. Gęstość natomiast waha się od kilku tysięcy do kilkudziesięciu tysięcy cząstek na cm3. Obiekty HH składają się głównie z wodoru i helu, w procentach masowych odpowiednio 75% i 25%. Mniej niż 1% składa się z cięższych i złożonych cząstek, takich jak woda (w stanie lodowym), krzemiany, dwutlenek węgla (w stanie lodowym), metan i metanol. Skład obiektów HH został zbadany za pomocą analiz spektrofotometrycznych.

W pobliżu formującej się gwiazdy około 20-30% gazu mgławicy jest zjonizowane, ale proporcja ta maleje wraz ze wzrostem odległości od gwiazdy. Wynika z tego, że materia jest już w formie jonowej w dżecie polarnym, podczas gdy w miarę oddalania się od gwiazdy odzyskuje utracone podczas jonizacji elektrony.

Ostatni opublikowany katalog obiektów HH pochodzi z 1999 roku i obejmował ich ponad 450. W ostatnich latach liczba odkrytych obiektów HH gwałtownie wzrosła, ale uważa się, że te zidentyfikowane stanowią tylko niewielki procent wszystkich faktycznie znajdujących się w Drodze Mlecznej. Szacuje się, że jest ich ponad 150 000, z których większość byłaby tak odległa, że ​​nie można by ich zaobserwować ani zbadać przy użyciu obecnych technik obserwacyjnych. Większość znanych obiektów HH znajduje się w odległości 0,5 parseków od gwiazdy, z której pochodzi. Są jednak wyjątki: niektóre zostały odkryte nawet w odległości kilku parseków.

Badania wykazały, że około 80% gwiazd, z których pochodzą obiekty HH, to gwiazdy podwójne lub wielokrotne (dwie lub więcej gwiazd krążących wokół wspólnego środka ciężkości).

Źródło:
https://www.nasa.gov/image-feature/awakening-newborn-stars/

17.08.2021

Monika

©Planeta Mars 2021