Ikona szukaj

Pluton-największa znana planeta karłowata w Układzie Słonecznym

Pluton – największa znana planeta karłowata w Układzie Słonecznym i druga pod względem masy (po Eris).

Od momentu odkrycia w 1930 r. do 2006 r. Pluton był uważany za dziewiątą planetę Układu Słonecznego. Pod koniec XX i na początku XXI wieku odkryto kilka obiektów podobnych do Plutona, w tym obiekt dysku rozproszonego - Eris. 24 sierpnia 2006 roku Międzynarodowe Towarzystwo Astronomiczne (IAU) po raz pierwszy zdefiniowało termin "planeta". Ta definicja pozbawiła Plutona tytułu planety, został tym samym zaklasyfikowana do nowej kategorii - planety karłowatej, podobnie jak Ceres, Haumea, Makemake i Eris.

Pluton należy do Pasa Kuipera i składa się głównie ze skał i lodu, jest również stosunkowo niewielki: jego masa wynosi około jednej piątej masy Księżyca, a objętość jedną trzecią. Jego średnica to 2370 km. Pluton jest mniejszy niż siedem księżyców Układu Słonecznego i ma ekscentryczną orbitę. Czasami jest bliżej Słońca niż Neptun, jednak mimo że orbita Plutona wydaje się przecinać orbitę Neptuna, patrząc bezpośrednio z góry, oba obiekty leżą tak, że nigdy się nie zderzą ani nawet nie zbliżą do siebie. Pluton jest dziewiątym co do wielkości i dziesiątym najbardziej masywnym znanym obiektem krążącym wokół Słońca.

14 lipca 2015 r. statek kosmiczny New Horizons jako pierwszy (i jak dotąd jedyny) przeleciał obok Plutona. Wykonał pomiary i zdjęcia Plutona oraz jego księżyców. Ustalono między innymi, że Pluton jest o 50 km większy niż pierwotnie obliczono, a zatem większy niż Eris.

Największym naturalnym satelitą Plutona jest Charon. Pluton ma również cztery mniejsze księżyce - Nix i Hidra, które zostały odkryte w 2005 roku, Kerberos odkryty 28 czerwca 2011 r. przy pomocy Kosmicznego Teleskopu Hubble'a oraz Styks odkryty 11 lipca 2012 r. Przypuszcza się, że księżyce Plutona powstały w wyniku zderzenia Plutona z ciałem o podobnej wielkości, na wczesnym etapie historii Układu Słonecznego.

Okres orbitalny Plutona wynosi 248 ziemskich lat. Środek masy systemu Pluton-Charon osiągnął peryhelium (najbliższą odległość do Słońca) 5 września 1989 r. i ostatnio był bliżej Słońca niż Neptun między 7 lutego 1979 a 11 lutego 1999. Okres rotacji Plutona, czyli długość jego dnia, wynosi 6,39 ziemskiego dnia. Jego pory roku są ekstremalne; podczas przesilenia jedna czwarta jego powierzchni ma ciągłe światło dzienne, podczas gdy inna ćwiartka jest stale spowita ciemnością. Światło dzienne na Plutonie jest słabe i odpowiada zmierzchowi na Ziemi.

Układ Plutona – Charona jest jednym z nielicznych w Układzie Słonecznym, którego środek ciężkości znajduje się poza ciałem pierwotnym. Podobieństwo rozmiarów Charona i Plutona skłoniło niektórych astronomów do nazwania tego układu planetą podwójnego karła. System ten jest również niezwykły wśród systemów planetarnych, ponieważ Pluton i Charon zawsze mają te same półkule zwrócone do siebie. Oznacza to również, że okres rotacji każdego z nich jest równy czasowi, w jakim cały system obraca się wokół własnego środka ciężkości.

Powierzchnia Plutona składa się w ponad 98% z lodu azotowego, ze śladami metanu i tlenku węgla. Powierzchnia planety karłowatej jest bardzo zróżnicowana, a jego kolor i jasność znacznie się różnią w zależności od miejsca. Jest to jedno z najbardziej kontrastowych ciał w Układzie Słonecznym. Kolory wahają się od czarnego do ciemnopomarańczowego i białego. Godny uwagi jest "region Tombaugh" zwany również jako "Serce" (duży, jasny obszar po stronie przeciwnej do Charona).

Średnicę rdzenia szacuje się na około 1700 km; 70% średnicy Plutona. Masa Plutona to mniej niż 0,24% masy Ziemi, a jego powierzchnia wynosi prawie tyle samo, co powierzchnia Rosji. Jego grawitacja powierzchniowa wynosi 0,063 g (w porównaniu z 1 g na Ziemi).

Pluton ma cienką atmosferę składającą się z azotu, metanu i tlenku węgla. Ciśnienie powierzchniowe waha się od 0,65 do 2,4 Pa - jest mniej więcej od miliona do 100 000 razy mniejsze niż ciśnienie atmosferyczne na Ziemi. Obecność metanu w atmosferze Plutona powoduje inwersję temperatury (wzrost temperatury wraz ze wzrostem wysokości, odwrotnie niż na Ziemi), ze średnią temperaturą o 36 K wyższą na 10 km nad powierzchnią. Dolna atmosfera zawiera wyższe stężenie metanu niż górna. Atmosfera Plutona jest podzielona na około 20 regularnie rozmieszczonych warstw mgły o wysokości do 150 km.

New Horizons znalazł się najbliżej Plutona 14 lipca 2015 r. (w odległości około 12 500 km) - po podróży trwającej 3462 dni przez Układ Słoneczny. Liczne narzędzia, w które sonda została wyposażona, były używane do określenia geologii, kształtu i składu Plutona i Charona, a także do analizy atmosfery Plutona. New Horizons wykonało również zdjęcia w wysokiej rozdzielczości powierzchni Plutona i Charona.

Źródło:
https://www.nasa.gov/image-feature/pluto-dazzles-in-false-color

30.04.2021

Monika

©Planeta Mars 2021